KONHESEMENTU KOMPUTADOR
- SAIDA MAK KOMPUTADOR?
Naran
komputador tuir lolos mai husi lian latin COMPUTARE ne'ebe signifika halo konta
(menghitung) Iha definisaun ne'ebe mak barak ita hetan husi livru oi-oin, maibe
ita bele halo rejumu badak ida kona ba definisaun komputador.
Komputador
hanesan sasan elektronika ida ne'ebe mak bele halo nia servisu hanesa imput
data (simu/ hatama dadus), manipula dadus no fo Informasaun(output)
Bele mos uja
programa ne'ebe mak rai iha memoria komputador (stored program), bele rai programa,bele rai rejultado husi manipulasaun
dados no komputador bele servisu ho
otomatikamente.
Programa mak saida ?
Progrtama
hanesan instrusaun id ne'ebe mak prepara tiha ona, hodi nune'e komputador bele
halo nia funsaun tuir dalan ne'ebe mak iha ona.
2. PARTE HUSI KONPUTADOR
Iha parte tolu
ne'ebe mak importajnte teb-tebes hodi funsiona komputador, hanesan; Hardware,
Hardware
hanesan sasan sira ne'ebe mak ita bele kaer no hare iha komputador hanesan:
Casing
unit/sistem
unit, Monitor,keyboard, mouse,printer nsst.
- Software (sasan laos fiziku)
Software
hanesan sistema operasaun no programa sira ne'ebe mak instalasaun nain sira
hatama
ba iha
komputador, sistema operasaun no programa hirak nee ita bele hare no uza deit maibe
ita
labele kaer,
hanesa: sistema operasaun ubuntu, word processor, spreadshet nsst.
- Brainware (ema ne'ebe uza komputador)
Brainware
maka ema ne'ebe maka uza dadau komputador hodi halo servisu
3. SAIDA MAK SYSTEM UNIT?
Sistem unit
dala barak ema hanaran ho CPU hanesan fatin ida ne'ebe hodi rai komponente-
komponenten elektronika husi komputador ne'ebe mak uza hodi processa dados.
Komponente-komponente elektronika mak hanesan, CPU (sistema processing unit),
Hardrive,Memory, Matherboard no sst.
4. SAIDA MAK MONITOR?
Monitor
hanesan sasan ida ne'ebe mak hodi halo mosu figura ne'ebe mak produse hosi
komputador.
Monitor iha modelu rua hanesan
monitor LCD (Liquidn crystal display) no monitor CRT
(Chatode Ray Tube)
5. SAIDA MAK KEYBOARD NO MOUSE
?
Mouse no
keyboard maka sasan ne'ebe suporta ba komputador ho ninia funsau maka hanesan atu
fo mandate ba komputador no fo orientasaun ruma. Mouse no keyboard maka sasa
importador nian (imput devise)
6. OINSA MANEIRA ATU LOKE CPU
NO MONITOR?
Maneira atu
loke CPU no Monitor maka hanehan botaun power ne'ebe maka iha CPU no Monitor
(botaun power ne'ebe maka iha CPU no Monitor dalaruma ninia pozisaun diferente maibe
ho ninia funsaun no fo simbolu ne'ebe hanesan deit).
7. OISA UTILIZA KEYBOARD?
Keyboard mos
parte imput device ne'ebe ho ninia funsaun hanesan mos fo mandatu ba komputador
no mos importa letra.
Capslock : atu halo ativu letra boot.
Space : (butaun
naruk ne'ebe iha kayboard) se ita hanehan ida ne dala ida maka ita fo espasu dala ida ba liafuan ne'ebe maka
separado
tab : Fo fatin mamuk letra lima nia fayin /Fo spasu
dala lima ba oin
Esc : Kansela mandatu/asaun ruma mosu laho
intensaun.
Backspace : Hamos letra, no frase sira ba kotuk.
Delete : Hamos letra, liafuan no frase sira ba oin.
Page up : atu hare pagina sira iha letenne'ebe
liu ona.
Page down : atu hare pagina sira tuir mai.
Home : atu muda krusor iha frase nia kotuk.
End : atu muda krusor ba frase nia oin.
Shitf : hanesan latra premeru bo'ot
8. OINSA UTILIZA MOUSE?
Mouse ba geralmente kompostu husi
botaun rua maka hanesan: butaun los no karuk.
Ho ninia funsaun rasik no
diferente.
Instrusaun uja botaun mouse
hanesan
instrusaun
katak klik dala ida botaun mouse parte karuk.
- Double klik (klike dala rua)
Instrusaun
hateten klik dala rua katak hanehan dala rua botaun parte karuk ho lalais.
No wainhira
ita halo asaun ida ne'e signifika katak ita atu like ona folder ida ne'e.
Instrusaun
dahan buti liman los katak hanehan botaun los parte mouse nian. Wainhira ita halo asaun ida ne'e maka sei mosu menu pop-up
ne'ebe iha laran kompostu husi menu hirak ne'ebe
maka ita bele hili tuir ita nia necesidade. Exemplu muda pointer ba iha folder
ida maka klik los iha folder refere nia leten (hein katak folder refere ne'e
mamuk), hafoin muda tan pointer ba iha opsau
movie to trash. Maka folder refer sei muda tiha ba iha trash (fatin lixu).
Mandatu movie to trash ne'e
atu apaga file, folder seluk tan.
- klik no rasta (click and drag)
Instrusaun
dehan klik no rasta katak, klik botaun mouse parte karuk, metin rasta to iha fatin ne'ebe maka ita
presija atu rai fali dokumentu refer ba. Instrusaun ida atu muda file ruma husi
fatin ida ba fali iha fatin seluk.
10. KONESE SISTEMA PERASAUN
WINDWOS
Windows hanesan software ida
nebe ho nia sistema operasaun nebe mak fo sai husi kompanha Microsoft.
Microsoft windows hanesan software ida nebe ho nia sistema nebe mak popular
tebes ba uja nain PC.
Hare ba mudansa windows nebe mak
ho lalais tebes nebe hahu iha tinan 90 liu ba nebe fo sai Windows versaun 3.11,
pois tuir ho 95, 98, 200, me, no Xp. Iha mundasa bebeik maka nia Figura desktok halo ema familiar tebes ba sira nebe
mak uja, be sira nebe uja windows sira ne no bele mos ajuda husi software
seluk.
Atu halo operasaun mak minimal sasan ka hardware sira tuir
mai ne:
- Komputer
pentium / Core
- Memori
RAM 128 MB
- Hardisk
20 GB
- CD
ROM Drive
- Keyboard
- Mouse
1. Desktop
Dekstop mak
ambiente ida nebe'e iha posibilidade atu hatudu progarama hira mak ita loke
hela iha komputador refere no eble halo servisu iha laran
a)
shortcut/Icon
Shortcut mak figura ki'ik oan iha dekstop.No funsaun husi shortcut ne'e
hanesan dalan ka maneira badak ida hodi ita bele loke lalais programa ruma
b) Icon removeable drive.
Icon
removeable drive ne'e icon nebe'e mak mosu wainhira braingware halo koneksaun
USB stick ou Cd/VCD/DVD ba iha komputador .
Removeable
drive nebe'e hatama loke direitamente no prontu atu uza deit ona.
Icon husi USB stick (pen drive) Icon
husi CD/VCD/DVD.
Atu hasai USB
ka CD mak iha komputador laran,ho ninia instrusaun mak hanesan tuir mai ne'e :
c. klik iha My komputer
Depois mosu
tiha janela aplikasaun komputer
klik iha Icon USB ka CD muda
pointer ba iha opsaun eject/safely remove drive depois klike
Hein to prosesu hotu tiha,hapoin
ita bele hasai CD/USB
Eject uja ba hasai CD/VCD/DVD. safely
remove drive uja ba hasai USB Drive.
d.) kria shortcut/Icon iha dekstop
kria rasik
shortcut/icon iha desktop tuir ita nia hakarak,ho ninia instrusaun mak hanesan
tuir mai ne'e: klik iha menu buttun windows muda pointer ba iha menu office
muda dala ida tan pointer ba
iha office klik no rasta mai iha
desktop.
2. panel (Taksbar)
Panel
kaTaksbar ita sei hetan iha dekstop nia
okos.fungsaun panel
ninian mak hanesan fatin ne'ebe
bele rai menu aplikasaun no Dukomentu nebee activu hela
data, area servisu(workspace),
Controla volume speaker, menu quit no lista janela servisu.
funsaun ida ne'e atu hamate no
hamoris fila fali komputador iha minutu balun nia laran ho
otomatis, asaun ida ne'e ita halo
wainhira ita nia komputador ho kondisaun hang (labele halo
mudansa).
Opsaun ida ne'e atu hamate
komputador wainhira hili opsaun ida ne'e tenki asegura katak janela aplikasaun
hotu taka ona no pajina servisu nian rai (save) hotu ona
3. Menu Star
menu aplikasaun maka fatin ida
ne'ebe sistema aplikasaun hotu rai ba ho nia funsaun ne'ebe
mak diferente. Menu sira ne'ebe
ita hetan maka hanesan
- Document, mucis, pitures Videos and download
Folder sira
hotu ne'ebe iha ne'e maka fatin ida ne'ebe dokumentu hotu rai (save ) ba
normalmente file ne'e sei tama ba
iha fatin ida ne'ebe maka ativu hela hanesan: File
document ,file music , File
picture , File Videos, no sei diak liu tau iha Local disk D ou E
komputer maka
fatin ida ne'ebe ita bele hare media hotu hanesan :Usb pendrive,CD
ROM,Floppy no File system.
5. Trash
Dokumentus
hotu no folder sira ne'ebe apaga sei tama hotu ba trash. Ne'e duni iha tempu
ruma maka ita presiza fali entau ita buka fali iha trash hodi bele foti
fali.wainhira ita seidauk hamos fatin lixu ne'e(trash)
6. Dekstop bockgroup no
theme
Iha parte ida
ne'ebe bele ajuda hodi ita troka figura desktop nian no theme.
Instruksaun atu nee bele troka
desktop backgourd hanesan :
- klik iha los Desktop laran
- klik iha Properties
- hili figurane'ebe mak ita hakarak
atu uja
- Klik Activo
- ekarik ita hakarak troka ho fali seluk ne'ebe mak ita
iha
- klik iha wallpapers hodi hili fali picture folder
- klik figura ne'ebe mak ita hakarak
atu uja iha picture folder ou kik iha simbolo + hodi
- hare figura seluk husi folder seluk ne'ebe mak ita
hakarak atu uja.
Intruksaun atu troka themes
hanesan :
- klik los iha Desktop
- klik Properties
- klik iha ambiencte default
- hili theme / naran husi theme ne'ebe mak ita hakarak
atu uja
- klik klose(x)
kria folder iha Desktop
•
klik los iha Desktop
•
klik iha create new Folder
•
hakerek naran folder
•
enter
"SEMOGA ITA BOOT SIRA BELE UTILIZA"
KARIK IHA KRITIKA OU SUGESTAUN BELE KOMEN IHA KARAIK.
No. +670 77177601
facebook :Furak demais
email : estevaoaraujo020@gmail.com